Nghề Giáo - Áp lực công việc và ảnh hưởng đến sức khoẻ tinh thần
Giáo viên là một nghề nghiệp cao quý trong các nghề cao quý, nhưng cũng là một nghề vất vả, có nhiều áp lực, bởi các thầy cô giáo luôn phải là những người nhiều trách nhiệm, nhiều tâm huyết và có năng lực tốt thì mới có thể thực hiện tốt nhiệm vụ giảng dạy của mình. Cũng chính vì thế mà họ cũng gặp rất nhiều vấn đề về sức khỏe tinh thần như: stress, lo âu, trầm cảm, kiệt sức…
Các thầy cô giáo chịu rất nhiều loại áp lực khác nhau và đến từ nhiều phía khác nhau, có thể kể đến như: áp lực từ yêu cầu công việc, áp lực từ phụ huynh và xã hội, áp lực từ bản thân. Cụ thể:
Áp lực từ yêu cầu công việc. Công việc chính của giáo viên là giảng dạy, tuy nhiên, những công việc mà một nhà giáo thực sự đảm nhiệm lại nhiều hơn thế. Bắt đầu công việc từ việc chuẩn bị bài giảng, lên kế hoạch giảng dạy và tìm kiếm những phương pháp giảng dạy hiệu quả, thu hút sự chú ý của học sinh. Sau đó mới đến việc đứng trên bục giảng và truyền lại cho học sinh những kiến thức đã chuẩn bị. Trong khi đó, việc giảng dạy không chỉ là những kiến thức trong sách giáo khoa, mà còn là việc dạy cho học sinh những kỹ năng tư duy, những kiến thức trong cuộc sống. Tiếp theo đó là việc chuẩn bị kiểm tra, chấm bài và cả tổ chức các hoạt động ngoại khóa ngoài giờ cho học sinh. Không những vậy, giáo viên cũng thường xuyên phải tham gia các cuộc họp hội nghị, hội thảo, chuyên đề bồi dưỡng nâng cao chuyên môn giảng dạy. Có thể thấy, khối lượng công việc của giáo viên là vô cùng lớn.
Áp lực từ phụ huynh và xã hội. Hiện nay, việc xây dựng trường học hạnh phúc đang là kì vọng của toàn xã hội. Trường học hạnh phúc không chỉ hướng đến việc phát triển tư duy của học sinh mà còn hướng đến việc tạo ra một môi trường, bầu không khí học đường an toàn, hòa hợp, quan tâm đến sức khỏe tâm thần của học sinh. Chính vì thế, giáo viên đã phải kiêm nhiệm thêm nhiều nhiệm vụ khác ngoài giảng dạy. Đối với phụ huynh, trường học là nơi gửi gắm con em họ với một kỳ vọng rằng thầy cô sẽ dạy dỗ con họ thành những đứa trẻ thông minh, học giỏi, hiểu lễ nghĩa. Nhưng không phải đứa trẻ nào cũng giống nhau, vì vậy, việc đứa trẻ nỗ lực đến đâu và đạt được điểm số đến đâu không phải lúc nào cũng là do thầy cô. Chính vì vậy, thầy cô phải nỗ lực rất nhiều để có thể khiến cho mọi đứa trẻ có sự phát triển theo mong muốn của phụ huynh. Mặt khác, thầy cô cũng phải chịu trách nhiệm cho sự an toàn và hạnh phúc của học sinh khi ở trường học. Rồi một khi xảy ra chuyện, mọi sự tranh luận, chỉ trích của mạng xã hội đều sẽ hướng về thầy cô rằng: “khi đó thì giáo viên đã ở đâu?” hay “tại sao lại có những hành vi như vậy trong môi trường học đường”…
Áp lực từ bản thân. Bản thân những nhà giáo cũng luôn phải có niềm tin yêu với nghề nghiệp và sự khao khát học hỏi. Họ luôn phải trau dồi những kí năng, kiến thức và cách giảng dạy mới để phù hợp với sự phát triển của xã hội và sự thay đổi của công nghệ. Bên cạnh đó, cũng cần phải nói đến áp lực về kinh tế của giáo viên khi mức lương hiện tại cho giáo viên ở Việt Nam không đủ để thầy cô chi trả cho các chi phí sinh hoạt, cũng là điều khiến cho họ trở nên chán nản và từ bỏ nghề nghiệp cao quý này.
Những áp lực đó khiến cho sức khỏe tâm lý của giáo viên bị ảnh hưởng rất nhiều. Áp lực kéo dài khiến giáo viên luôn phải làm việc hết sức, sự căng thẳng tăng dần trong khi không có sự nghỉ ngơi, thư giãn phù hợp dẫn đến kiệt sức. Khi đó, sức khỏe thể chất của giáo viên dần kiệt quệ, sức khỏe tinh thần cũng dần sa sút do sự gia tăng các cảm xúc tiêu cực và không có nền tảng sức khỏe thể chất chống đỡ. Những điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống cá nhân của giáo viên, hành vi và hiệu quả công việc, do đó vô tình tác động đến học sinh (Agyapong và cộng sự, 2022; Shukla và cộng sự, 2008), tức là, khi giáo viên không đủ khỏe về thể chất cũng như tinh thần thì họ sẽ không đủ năng lượng, linh hoạt trong khi tương tác với học sinh hay khi tham gia giảng dạy. Điều đó có thể khiến cho học sinh không thoải mái, không thể tiếp thu hay thậm chí cảm thấy phản cảm với những hành vi vô thức khi mệt mỏi của thầy cô. Một nghiên cứu của Liao và cộng sự (2023) cũng cho thấy mức độ căng thẳng trong công việc cao hơn khiến cho giáo viên cảm nhận hạnh phúc thấp hơn. Các nghiên cứu cho thấy hệ quả của căng thẳng công việc đối với giáo viên, bao gồm mệt mỏi về tinh thần và thể chất, căng thẳng thần kinh, thất vọng, dằn vặt và những trải nghiệm cảm xúc tiêu cực khó chịu khác (Naghieh, 2015), tạo ra một loạt các phản ứng bất lợi về tâm lý, sinh lý và hành vi. Và như vậy, chất lượng cuộc sống của họ suy giảm và cảm nhận hạnh phúc cũng sụt giảm theo.
Vì vậy, cần có những cách chăm sóc sức khỏe tinh thần hiệu quả cho giáo viên, để họ có thể vượt qua những khó khăn và áp lực, duy trì sự nhiệt huyết và tận tâm với nghề. Một số gợi ý của UNICEF về các biện pháp duy trì tâm trí khỏe mạnh cho giáo viên bao gồm:
- Dành thời gian thư giãn: làm những việc mình yêu thích, chơi với con, đi dạo, nói chuyện với bạn bè, chăm sóc cây cối, đọc sách, nấu ăn
- Lên kế hoạch cho công việc: sắp xếp thời gian hợp lý cho các công việc và hoạt động trong ngày hoặc trong tuần, đặt ra những mục tiêu nhỏ và có những khoảng thời gian nghỉ ngơi thích hợp
- Đặt ranh giới cho bản thân và thiết bị điện tử: chú ý đến cảm giác của bản thân trong các hoạt động hàng ngày, lắng nghe những tín hiệu báo cho biết rằng có điều gì đó đang không phù hợp với mình, thiết lập và tuân theo quy định “không sử dụng các thiết bị công nghệ” trong khoảng thời gian trước khi đi ngủ
Giáo viên là một nghề không thể thiếu trong xã hội, dù xã hội có phát triển đến bậc nào đi chăng nữa. Những thầy cô giáo chính là những người dẫn bước tương lai của xã hội sau này. Vì vậy, cần quan tâm sát sao đến chất lượng cuộc sống của giáo viên, cũng chính là giúp cho chất lượng giảng dạy, tương tác của giáo viên đối với học sinh tăng lên. Từ đó, các em học sinh sẽ được hưởng sự giáo dục tốt nhất và sự hạnh phúc, tràn đầy năng lượng từ phía thầy cô kính yêu của mình.
